ତିନି ଦେଶକୁ ରବୀନ୍ଦ୍ର ନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ ମହାନ ଅବଦାନ

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ଏପରି ଦୁଇଜଣ ରାଜନେତା ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ୟ ଚିନ୍ତକ ଥିଲେ। ସେମାନେ କେବଳ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ନୁହେଁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଛାପ ରଖିଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ ମହାପୁରଷ ହେଲେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଓ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋର। ଗାନ୍ଧୀଜୀ ନିଜର ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସା ମୂଲ୍ୟବୋଧରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ନୂତନ ପଥ ଦେଖାଇଥିବାବେଳେ ଟାଗୋର ତାଙ୍କର ଆଧୁନିକ ଚିନ୍ତାଧାରା, କବିତା ଏବଂ ଜାତୀୟତାବୋଧକୁ ଆଧାର କରି ନିଜର ଛବି ଆଙ୍କିଥିଲେ।

ଅନେକ ସମୟରେ ଉଭୟଙ୍କ ମତ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ବିରୋଧ କରୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ବିଚାର କଲେ, ଦୁହିଁଙ୍କ ମତ ପରସ୍ପର ପାଇଁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜାତୀୟତା ସହ ଜଡିତ ଟାଗୋରଙ୍କ ଧାରଣା ଅସ୍ପଷ୍ଟ। କବି, କାହାଣୀକାର, ଗୀତିକାର, ସଙ୍ଗୀତକାର, ପ୍ରବନ୍ଧକ, ନାଟ୍ୟକାର ତଥା ଚିତ୍ରକାର ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କ ଆଜି ଜନ୍ମ ବାର୍ଷିକୀ। ଏହି ଅବସରରେ, ଆମେ ତାଙ୍କର ଏପରି ଏକ ଅବଦାନ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିବୁ, ଯାହା ବୋଧହୁଏ ଏହି ତାଲିକାରେ ଦୁନିଆର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ ଆସିବ ନାହିଁ।

ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋର କଲିକତାର ଜୋଡାସାଙ୍କୋ ଠାକୁରବାଡ଼ିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଦେବେନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋର ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାରକ ଥିଲେ। ଟାଗୋର ସେଣ୍ଟ ଜାଭିୟର ସ୍କୁଲରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ସେ ଲଣ୍ଡନରେ ଆଇନ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଡିଗ୍ରୀ ନ ନେଇ ଫେରି ଆସିଥିଲେ। ଟାଗୋର ୧୮୮୩ ମସିହାରେ ମୃଣାଲିନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋରଙ୍କୁ ‘ଗୁରୁଦେବ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ପିଲାଦିନେ ତାଙ୍କର କବିତା ଓ କାହାଣୀ ଲେଖିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କବିତା ୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଲେଖିଥିଲେ। ୧୮୭୭ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା।

ବହୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ରଚନା ‘ଗୀତାଞ୍ଜଳି’ ପାଇଁ ଗୁରୁଦେବଙ୍କୁ ୧୯୧୩ ମସିହାରେ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଟାଗୋର ମଧ୍ୟ ‘ନାଇଟହୁଡ୍’ ଉପାଧି ପାଇଥିଲେ। ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ସେ ‘ଶାନ୍ତି ନିକେତନ’ର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଯାହାକୁ ‘ବିଶ୍ୱ ଭାରତୀ’ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ଟାଗୋରଙ୍କ ରଚନା ଦୁଇ ଦେଶର ଜାତୀୟ ସଂଗୀତରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଭାରତର ‘ଜନ ଗଣ ମନ’ ଓ ବାଂଲାଦେଶର ‘ଆମାର ସୋନାର ବାଙ୍ଗ୍ଲା’ ତାଙ୍କର ରଚନା। ଏଥି ସହିତ ଶ୍ରୀଲଙ୍କାର ଜାତୀୟ ସଂଗୀତ ‘ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ମଥା’ ମଧ୍ୟ ଟାଗୋରଙ୍କ କବିତାର ପ୍ରେରଣା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। ଏହାକୁ ଲେଖିଥିବା ଆନନ୍ଦ ସମରକୋନ୍ ଶାନ୍ତିନିକେତନରେ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଟାଗୋର ନିକଟରେ ରହୁଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଟାଗୋର ସ୍କୁଲ ଅଫ୍ କବିତା ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି।

ଦୁଃଖର ବିଷୟ ହେଉଛି କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ବାଂଲାଦେଶର ସ୍କୁଲ ବହିରୁ ଟାଗୋରଙ୍କ ରଚନାକୁ ହଟାଇବା ନେଇ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସରକାର ସ୍କୁଲ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲେ। ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥିବା ଟାଗୋରଙ୍କ କବିତା ‘ବାଂଲାଦେଶର ହୃଦୟ’କୁ ଉଠେଇ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଟାଗୋର ତାଙ୍କ ମାତୃଭୂମିର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।

You might also like